Ocak Ayı: Serviks Kanseri Farkındalık Ayı

Ocak ayı, dünya genelinde Serviks (Rahim Ağzı) Kanseri Farkındalık Ayı olarak kabul edilmekte ve bu kapsamda serviks kanserinin önlenebilir bir hastalık olduğuna dikkat çekilmektedir. Bu özel ay boyunca yürütülen farkındalık çalışmaları, kadınların düzenli tarama programlarına katılımını artırmayı, erken tanının önemini vurgulamayı ve toplum genelinde doğru ve güvenilir sağlık bilgisine erişimi güçlendirmeyi amaçlamaktadır. Serviks kanseri, uygun tarama ve koruyucu sağlık hizmetleriyle büyük ölçüde önlenebilen kanser türleri arasında yer almakta olup, erken tanı sayesinde tedavi başarısı oldukça yüksektir.

Serviks kanseri, rahmin alt kısmını oluşturan serviks bölgesindeki hücrelerin zaman içerisinde yapısal ve işlevsel değişime uğraması sonucu gelişmektedir. Bu hücresel değişimler çoğunlukla yavaş seyirli olup, kanser gelişiminden önce “kanser öncüsü” olarak adlandırılan evrelerden geçmektedir. Bu nedenle hastalık, çoğu zaman belirti vermeden ilerleyebilmekte; ancak düzenli yapılan tarama testleri sayesinde erken dönemde saptanabilmektedir. Erken evrede tanı alan olgularda, daha basit tedavi yaklaşımları ile tam iyileşme sağlanabilmektedir.

Serviks kanserinin gelişiminde en önemli etken, Human Papilloma Virüsü (HPV) olarak bilinen ve cinsel yolla bulaşan bir virüs grubunun bazı yüksek riskli tipleridir. HPV enfeksiyonu toplumda oldukça yaygın olmakla birlikte, enfekte olan bireylerin büyük bir bölümünde bağışıklık sistemi virüsü kendiliğinden temizleyebilmektedir. Ancak bazı yüksek riskli HPV tiplerinin uzun süre vücutta kalması, serviks hücrelerinde kalıcı değişikliklere yol açarak kanser gelişimine zemin hazırlamaktadır. Bu durum, HPV enfeksiyonunun her zaman kansere yol açmadığını; ancak düzenli takip ve taramanın hayati önem taşıdığını göstermektedir.

Dünya Sağlık Teşkilatı, serviks kanserini “önlenebilir bir ölüm nedeni” olarak tanımlamakta ve bu hastalığın etkili bir şekilde kontrol altına alınabilmesi için tarama, aşılama ve tedavi hizmetlerinin birlikte yürütülmesini önermektedir. Bu doğrultuda ülkemizde Ulusal Serviks Kanseri Tarama Programı başarıyla uygulanmakta; 30–65 yaş arasındaki kadınlara beş yılda bir ücretsiz HPV-DNA testi sunulmaktadır. Bu program sayesinde serviks kanserine bağlı hastalık yükünün ve ölüm oranlarının azaltılması hedeflenmektedir.

Tarama hizmetleri, Aile Sağlığı Merkezleri, Sağlıklı Hayat Merkezleri, Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM) ile mobil tarama araçları aracılığıyla ücretsiz olarak sunulmaktadır. Erken evrede saptanan vakalarda genellikle cerrahi tedavi yeterli olurken, hastalığın ileri evrelerinde kemoterapi ve radyoterapi gibi ek tedavi yöntemlerine ihtiyaç duyulabilmektedir. Bu nedenle tarama programlarına düzenli katılım, hem bireysel sağlık hem de toplum sağlığı açısından büyük önem taşımaktadır.

Serviks kanserinden korunmada HPV aşılaması, düzenli tarama testleri, sigara kullanımından kaçınılması ve güvenli cinsel yaşam alışkanlıklarının benimsenmesi temel koruyucu yaklaşımlar arasında yer almaktadır. Özellikle 9–14 yaş grubundaki kız ve erkek çocuklara önerilen HPV aşısı, hastalığın gelişimini önlemede etkili bir yöntem olarak kabul edilmektedir. Ocak ayı boyunca yürütülen farkındalık etkinlikleriyle, kadınların sağlık hizmetlerine erişiminin artırılması ve serviks kanserine bağlı ölümlerin azaltılması amaçlanmaktadır.

Bilinçli bireyler, sağlıklı toplumların temelini oluşturur.