Ağrı kesici ve ateş düşürücü özelliklerinin yanı sıra, kanın pıhtılaşmasını engelleyici etkisi nedeniyle kalp krizi ve felç riskini azaltmak amacıyla dünya genelinde yaygın biçimde reçete edilen aspirin, işitme sağlığı üzerindeki etkileriyle de uzun süredir araştırmacıların ilgisini çekmektedir. Son yıllarda yapılan büyük ölçekli klinik çalışmalar, düşük doz aspirin kullanımının yaşa bağlı işitme kaybını hızlandırmadığını gösterirken, yüksek dozlarda farklı bir tablo ortaya çıkıyor.
Yüksek Doz ile Düşük Doz Arasındaki Kritik Fark
Konuyla ilgili yapılan araştırmalar, aspirinin işitme üzerindeki etkisinin büyük ölçüde doza bağlı olduğuna işaret etmektedir. 2014 yılında yayımlanan ve 37 farklı çalışmayı bir araya getiren kapsamlı bir sistematik derlemeye göre, günlük 1,95 gramın üzerinde aspirin alımı, 4-112 desibel arasında değişen işitme eşiği kaymalarıyla ilişkilendirilmiş ve bu etkinin doza bağlı olduğu, kısa vadede ise geri dönüşümlü olabileceği belirlenmiştir.
Buna karşılık, aynı derleme günlük 81 mg veya 325 mg gibi düşük dozların uzun süreli kullanımının işitme üzerinde olumsuz bir etkisi olduğunu doğrulayan veri bulunmadığını da vurguluyor. Araştırmacılar, bu düşük dozların işitme kaybı durumunda kesilmesi gerektiğine dair de herhangi bir kanıt olmadığını belirtiyor. Ek bir bulgu olarak, tek başına kullanıldığında işitmeye zararlı olabilecek dozlardaki aspirinin, toksik etkisi bilinen gentamisin adlı antibiyotikle birlikte verildiğinde koruyucu bir rol oynadığı da tespit edilmiştir.
Düşük Doz Aspirin, ASPREE Çalışmasının Bulguları
Konuya en güncel kanıtı sunan çalışmalardan biri, JAMA Network Open dergisinde yayımlanan ve Avustralya'da Monash Üniversitesi ile Alfred Hastanesi araştırmacıları tarafından yürütülen ASPREE-Hearing alt çalışmasıdır. Randomize kontrollü araştırma, 70 yaş ve üzerindeki 279 sağlıklı katılımcıyı üç yıl boyunca takip etmiştir. Çalışmanın sonuçları, sağlıklı yaşlı yetişkinlerde düşük doz aspirin kullanımının yaşa bağlı işitme kaybının ilerlemesini etkilemediğini öne sürmekte. Araştırmacılar, plasebo ile karşılaştırıldığında aspirin kullanımının üç yıllık takip süresi boyunca işitme eşiğindeki ve konuşmayı anlama eşiğindeki yaşa bağlı düşüşü etkilemediğini ortaya koymuştur.
Yaşa bağlı işitme kaybı, 70 yaş üzerindeki yetişkinlerin yarısından fazlasını etkilediği tahmin edilen ve sosyal izolasyon, depresyon, fonksiyonel bağımsızlığın kaybı ile düşük yaşam kalitesiyle ilişkilendirilen önemli bir sağlık sorunudur. Aspirinin trombosit kümeleşmesini azaltarak iç kulağın mikrodolaşımını olumlu yönde etkileyebileceği ve anti-inflamatuar özellikleri sayesinde işitme sistemini hücresel düzeyde koruyabileceği öne sürülmektedir. Ancak bu olası mekanizmaları destekleyen kanıtlar büyük ölçüde deneysel ve gözlemsel çalışmalara dayanmaktadır. İnsanlarda elde edilen bulgular ise tutarlı değildir ve aspirinin işitme sağlığı üzerindeki koruyucu etkisi henüz kesin olarak ortaya konulamamıştır. Bu çalışma, bu alandaki belirsizliğe randomize kontrollü bir yanıt sunan ilk araştırma niteliği taşımaktadır.
Uzun Süreli Kullanıcılarda Çelişkili Bulgular
Aspirinin uzun süreli kullanımıyla işitme arasındaki ilişkiyi inceleyen başka bir çalışma da benzer sonuçlara işaret ediyor. Kalp hastası 182 hastanın aspirin tedavisi alan ve almayan 221 yaş-eşleştirilmiş kontrol grubunun karşılaştırıldığı bir araştırmada, hastanın yaşının, aspirin kullanımından çok daha önemli bir risk faktörü olduğu bulunmuştur. Hipertansiyon ve diyabet gibi karıştırıcı faktörler hesaba katıldığında, antiplatelet dozda kullanılan aspirinin tinnitus ve işitme kaybı gibi odyolojik sorunlara neden olduğuna dair bir kanıt elde edilememiştir.
Tip 2 diyabet hastaları üzerinde yapılan ve Tayvan Ulusal Sağlık Sigortası veritabanını kullanan daha yeni bir araştırma ise dikkat çekici bir doza bağlı ilişki ortaya koymuş: yüksek kümülatif aspirin dozlarının ani sensörinöral işitme kaybı riskini azalttığı, ancak özellikle en yüksek doz diliminde olan hastalarda yüksek dozların koruyucu bir etki sağladığı belirlenmiştir.
Sonuç: Hastalar Ne Yapmalı?
Mevcut bilimsel kanıtlar bir bütün olarak değerlendirildiğinde, kalp ve damar hastalıklarının önlenmesi amacıyla doktor tavsiyesiyle düşük doz (günlük 81-325 mg) aspirin kullanan hastaların işitme kaybı konusunda aşırı kaygı duymalarını gerektirecek güçlü bir kanıt bulunmamasına karşın, çok yüksek dozlarda (günde yaklaşık 2 grama yakın veya üzerinde) aspirin kullanımının geçici işitme değişikliklerine yol açabileceği görülüyor.
Aspirin kullanımına ilişkin her türlü kararın bireysel sağlık durumu ve doktor kontrolü dikkate alınarak verilmesi ve işitme ile ilgili herhangi bir şikayeti olan kişilerin, kullandıkları ilaçları kendi başlarına bırakmadan önce mutlaka bir hekime danışmaları önerilmektedir.
